رویکرد آموزشی رجیو امیلیا

متد آموزشي رجيو اميليا يک متد آموزشي کاملا “کودک محور” است که پس از جنگ جهاني دوم، در ايتاليا، توسط لويس مالاگازي بنا نهاده شد.

رجيو اميليا نام يکي از شهر هاي ايتاليا است که مرکز به وجود آمدن اين رويکرد آموزشي است. مبتکر اين نوع آموزش، آقاي لوريس مالاگازي با تحقيق  و بررسي ديدگاه هاي کارشناسان و محققان فعال در حوزه کودک در سراسر دنيا و جمع بندي نهايي در اين زمينه بنيان يک رويکرد و نگرش جديد آموزشي را بنا نهاد که به سرعت در سراسر دنيا گسترش پيدا کرد.

نظريه لوريس با انديشمندان دنيا مشترکاتي دارد که به چند نمونه آن اشاره مي کنيم.

* رويکرد آموزشي رجيو از آن جهت که بر فرآيند تفکر که بازده اصلي رشد شناختي است تاکيد دارد و از کودک مي خواهد مهارت هاي فکري اش را در موقعيت هاي مختلف به کار گيرد به نظريه برونر تمايل دارد.

* رويکرد رجيو همسو با نظريه روسو  مي باشد که به فرديت کودک توجه مي کند و به مربي نيز به عنوان راهنما و مشاهده گر مي نگرد.

* رويکرد رجيو با نظريه فروبل و از باب توجه به رشد اجتماعي کودک، خلاقيت و آفرينش هماهنگ است.

* رويکرد رجيو مانند انديشه ويگوتسکي است  و از جهت توجه به نقش تفکر و زبان براي ساختن نظريه و عمل متمايل است.

* رويکرد رجيو، از جهت درک واقعيت ناشي از تجارب تعامل کودک با محيط و درگيري مستقيم با اشيا، به نظريات ديوئي و پياژه تقابل نزديکي پيدا کرده است.

سيســتم آمــوزشي رجيــو اميليــا

بر خلاف ديگر سيستم هاي آموزشي، سيستم رجيو اميليا برنامه ي مشخصي براي آموزش کودکان ندارد و تمامي برنامه هاي آموزشي کودک در اين سيستم با توجه به واکنش و علاقه کودکان در مورد يک موضوع  و به مرور زمان شکل مي گيرد.

کودکان ميتوانند با توجه به علاقه خود يک پروژه را روزها ادامه دهند و يا مي توانند به دليل عدم اشتياق پروژه را شروع نکنند. کودک مهمترين عامل تاثير گذار در سيستم رجيو اميليا مي باشد. در واقع زمان و روش اجراي فعاليت هاي آموزشي را کودک تعيين مي کند.

دراين سيستم آموزشي کودک به عنوان يک فرد مستقل و توانمند ديده مي شود که مي تواند براي حيطه ي يادگيري خود تصميم گيري کند. به همين دليل هم محيط هاي آموزشي رجيو اميليا به گونه اي طراحي شده است که کودک بتواند به تنهايي به انجام کارها بپردازد، براي مثال ارتفاع کتابخانه ها به گونه اي است که کودک به تنهايي قادر به برداشتن کتاب مورد علاقه خود باشد. اين کودکان هستند که مسير آموزش را تعيين مي کنند.

در سيستم هاي آموزشي ديگر با پرسيدن سوال هاي از پيش تعيين شده از کودکان بحث و گفتگو و آموزش شکل ميگيرد. در صورتي که در متد رجيو اميليا اول بحث و گفتگو شکل مي گيرد و اگرکودکان به آن موضوع علاقه و واکنش مثبت نشان دادند، به گسترش موضوع مي پردازند.

اين موضوعات حتي ميتوانند حوادث و اخبار روزانه باشند. موضوعات در سيستم رجيو اميليا به صورت مبحث درسي نيستند، بلکه پروژه هايي هستند که توسط کودکان و با حمايت معلم شکل مي گيرند و کامل مي شوند. براي مثال اگر به دليل آلودگي هوا مدارس تعطيل شود، پس از بازگشت به کلاس معلم به طور غير مستقيم شروع به صحبت درباره ي علت آلودگي هوا مي کند و اگر کودکان تمايل و اشتياق به موضوع نشان دادند همين موضوع مي تواند به يک پروژه تبديل شود. حالا مطرح کردن سوالات تکميلي مانند راهکارها براي جلوگيري از آلودگي هوا و يا وضعيت آلودگي هوا در کشورهاي مختلف مي تواند موضوعاتي براي تکميل پروژه باشد.

در اين رويکرد توجه به رشد عاطفي کودک براي همه آنهايي که رجيو را قبول داشتند يک اصل مهم شد و هنر يکي از ابزار بروز و رشد اين خصيصه کودک قرار گرفت، آن هم از طريق نقاشي، موسيقي، رقص و…

در مراکز رجيو، هنر به عنوان هنر براي خود و براي بيان احساس مورد استفاده قرا مي گرفت. يعني هنر به صورت ابزاري براي شناخت کودک به کار برده ميشود  و هيچ اصراري ندارند که کودک هنرمند شود. بلکه آنها از طريق هنر مي خواهند او را بشناسند تا در زمان مناسب به او کمک کنند .

در رويکرد رجيو مراحل زيادي وجود دارد که به بعضي از آنها اشاره کوتاهي مي کنيم.

محيــط آمــوزشي رجيــو اميليــا

محيط، در سيستم آموزشي رجيو ايميليا نقش بسيار مهمي دارد و مانند يک معلم بايد کودکان را به تفکر و کشف چيزهاي جديد هدايت کند. محيط آموزشي در سيستم رجيو اميليا بايد به گونه اي باشد تا کودک را به کنجکاوي و طرح سوالات ذهني وا دارد. بنابراين ساخت محيط آموزشي رجيو اميليا بايد زيبا و خلاقانه و قابل درک براي کودکان باشد.

جلســات والديــن

تعامل با والدين به عنوان يکي از پايه هاي اصلي اين رويکرد آموزشي بسيار مهم است. چرا که همان طور که قبلا گفته شد، کودک و مربي با والدين کودک، تعامل دو طرفه دارند و آنها بايد در روند ياد گيري و آموزش دهي توجيح و هم سو باشند.

مشخصـه هاي کلي رويکـرد  رجيـو اميليــا

* والدين در يادگيري کودکان مشارکت دارند.

* کودکان و مربيان، همان طور که در مورد دنياي پيرامون خود مي آموزند، به طور مشترک در پروژه هاي تحقيقي فعاليت ميکنند.

* خلاقيت به خصوص از طريق هنر برجسته مي شود.

* فضاي کلاس بازتابي از اجتماع است.

* مربيان معمولاً با يک گروه ثابت از کودکان به مدت سه سال کار مي کنند.

* مربيان با هم کار مي کنند.

اين رويکرد بايد بر اساس فرهنگِ خودِ کودک، کشف و بازتعريف شود تا بتواند به شکل اثربخشي در جاهاي ديگر اجرا شود.

جايگــاه مربــي در اين رويکــرد

در رويکرد آموزشي رجيو اميليا نقش آموزشگر نه تنها آموزش، بلکه يادگيري نيز هست. کارکنان آنها به اين درک رسيده اند که بايد همواره دانش و مهارت خود را افزايش دهند و به بررسي چگونگي يادگيري کودکان بپردازند. آموزشگران در گروه هاي دو نفره با کودکان کار مي کنند و طي يک روز کاري پيوسته با هم در ارتباط هستند. در طول روز، آنها فرصتهايي براي سهيم شدن ديده ها و مشاهده ي مستندها دارند و آنچه را که ديده اند، با يکديگر تفسير مي کنند. تمرکز روي اين تفسيرها و مشاهده ها به آنها کمک مي کند امکانات و منابعي را که مي خواهند روز بعد به کودکان بشناسانند، مشخص کنند.

نشست هاي هفتگي با حضور تمام کارکنان، از جمله آموزشگران و آموزشگران فني، به آنها فرصت سهيم شدن مشاهده ها و ايده هايشان را مي دهد. مطالعه ي مستندهاي ساخته شده درباره ي تجربه هاي يادگيري کودکان در اين نشست، امکان استفاده از ديدگاه ها و تجربه هاي ديگر افراد را براي آنها فراهم مي کند. اين نشست هاي هفتگي براي افراد و کارکنان جديد به عنوان دورهمي تربيت آموزشگر به شمار مي رود و به آنها توانايي مي دهد که به شکل عملي از تجربه هاي همکاران خود بهره بگيرند. هر کسي، گذشته از تجربه، بايد ايده و نظر خود را در نشست ها بيان کند. تمام ديدگاه ها نوشته مي شوند و مورد بحث قرار مي گيرند. مربي در اين رويکرد محقق و پژوهشگري است که به طور مداوم کودک را بررسي، شناسايي و ارزيابي مي کند. او مي کوشد نيازهاي کودک را از طريق زبان هايي که کودک به کار مي گيرد، کشف کند و بر اساس آن نيازها، فعاليت هاي جديدي را سازماندهي کند. از سوي دگر ميکوشد کودک را به عنوان مدرکي زنده، فعال و پويا بررسي کند تا جايگاه فعلي او را بشناسد. در مراکز پيش دبستاني مبتني بر ديدگاه مالاگاتسي، اتاق مربيان بايد به شکلي باشد که بتوانند با ديگر همکاران ديدار کنند و مشاهدات و برنامه هاي خود را با هم سهيم شوند و درباره ي آنها مطالعه کنند. همچنين، از منظر لوريس مالاگاتسي، مربي بايد از طريق تعامل با خانواده تلاش کند به نيازهاي والدين نيز توجه کند. مربي پُلي بين والدين، جامعه  ي محلي و کارشناسان و برنامه ريزان با کودک است و مفاهيمي را که در سايه ي تعامل شکل گرفته اند، به کودکان مي آموزد. مربي همانطور که فعاليتها را سازماندهي مي کند، برنامه ريزي ميکند، فکر مي کند، تعبير و تفسير مي کند، و کمک مي کند بهترين فرصتها در اختيار کودکان قرار گيرند.

ارزش هاي اصـلي در مـدارس رجيـو اميليـا

* روابط

* خلاقيت

* محيط

* زمان

* يادگيري و تدريس

* روش ياد دادن بازخورد محور

الگوي رجيو اميليا منطبق با سيستم يادگيري مشارکتي در نظريه ي انسانگرايي شکل گرفته است.

نقــش والديـن در متـد رجيــو اميليـــا

در اين متد، مربي بايد با خانواده کودکان تعامل داشته باشد و از نظرات آنها مطلع شود. زيرا والدين نيز در يادگيري کودکان نقش دارند. در متد رجيو اميليا کودک، مربي و والدين در يادگيري و پروژه ها با هم مشارکت خلاقانه دارد و  همه با هم به تجربياتشان اضافه خواهد شد. در اين متد رابطه مثلثي کودک با مربي، مربي با والدين و کودک با والدين کاملا دو سويه است. و والدين و مربيان علاوه بر نقش آموزشگري، نقش يادگيرنده را هم دارند و مدام به تجربيات و اطلاعاتشان اضافه ميکنند.

ابزارهاي آموزشي در سيســتم رجيـو اميليـا

يادگيري در روش رجيو اميليا به واسطه بازي و کار کردن با ابزار است. اين ابزار آموزشي انواع گوناگوني دارند و هر يک براي منظوري خاص طراحي شده اند. در روش رجيو اميليا اثر يادگيري به واسطه بازي و اکتشاف بسيار بيشتر مي شود و کودک درک عميق تري نسبت به مفاهيم آموزشي پيدا مي کند.